تاریخ انتشارچهارشنبه ۲۸ آبان ۱۳۹۹ - ۱۴:۵۱
فعال قرآنی کشورمان با اشاره به اینکه محافل قرآنی حال و روز خوشی ندارند و در رکود چندین‌ ساله‌ای به سر می‌برند، این رکورد را ناشی از بی‌توجهی نهادهای قرآنی به محافل در سال‌های اخیر دانستند. این بی‌توجهی‌ها سبب شده است که محافل قرآنی حتی با حضور قاریان تراز اول کشور، کمتر از ۱۰۰ نفر مخاطب داشته باشد.
بی‌توجهی مدیران به محافل قرآنی
گزارش خبر24
در ایران یا کشورهای دیگر تعریفی از محفل قرآنی وجود دارد؟ یعنی یک‌سری شاخص‌ها تعریف شده است که برای برگزاری یک محفل استانداردها را مشخص کرده باشد؟

شاکری: با تجربه‌ای که کسب کردم و کرسی‌هایی که در کشور برگزار شده در ایران استاندارد به این صورت است که یک مجری، قاری، حافظ و گروه تواشیح تشکیل‌دهنده محفل انس با قرآن هستند و معمولاً در تمامی محافل این ارکان حضور دارند. به صورت تعریف نشده مدل محافل اینگونه است که ابتدا مجری از حافظ برای اجرای برنامه دعوت می‌کند، در ادامه گروه تواشیح و در نهایت نیز قاری تلاوت پایانی را انجام می‌دهد. این یک مدل خیلی سنتی و مرسوم است و در تمام محافل کشور رایج است. شیوه برگزاری محفل در ایران با کشورهای دیگر متفاوت است، در کشورهای دیگر و از جمله کشورهایی همچون هند و پاکستان از حافظ و گروه تواشیح و یا برنامه‌های جنبی دیگر خبری نیست و یک قاری قرآن ۴۰ دقیقه تا یک ساعت تلاوت می‌کند و مردم نیز استماع و تشویق می‌‌کنند. کشورهای عربی و حاشیه خلیج فارس نیز محافل خود را به این سبک برگزار می‌کنند.

با توجه به اینکه چارچوب تعیین شده‌ای وجود ندارد بر اساس سلیقه برگزارکننده محفل می‌تواند تغییراتی در آن لحاظ کند. به عنوان مثال در محافلی که اخیراً در مناطق محروم برگزار کردیم، قصد داشتیم در کنار قاریان، حافظان و گروه‌های تواشیح از یک گروه‌ نمایش کمدی (استندآپ) استفاده کنیم. به عنوان مثال اگر کل محفل و آیات تلاوت شده حول محور دروغ، غیبت یا مواردی از این دست باشد گروه کمدی نیز در مورد همین موضع اجرای کمدی داشته باشد که البته به شرایطی چنین موضوعی امکان‌پذیر نشد. ایده‌های دیگری را هم می‌توان انجام داد مانند اجرای تئاتر یا نمایش و ...

توضیحات شما نشان می‌دهد که هیچ استاندارد و آیین‌نامه‌ای برای برگزاری محافل وجود ندارد و دستگاهی هم بر محافل نظارت نمی‌کند. با توجه به اینکه در عین جوانی سابقه خوبی در برگزاری محافل قرآنی دارید، قصد نگارش آیین‌نامه‌ای را برای اجرای محافل و چارچوب‌مند کردن آن ندارید؟

شاکری: تا این زمان به چنین موضوعی فکر نکرده‌‌ام، به نظرم تعیین کردن چارچوب برای محافل شاید چندان درست نباشد چون با توجه به اینه محافل در مناطق مختلف برگزار می‌شود، باید براساس اهالی همان مناطق برنامه‌ریزی کرد، یک‌سری محافل به صورتی است که مستمع چندان در فضای محفل قرار نمی‌گیرد.

به نکته خوبی اشاره شد، اینکه در اثنای اجرای محفل، مستمعین و به خصوص نوجوان‌ها و جوان‌ترها از قاری و حافظ مشاوره می‌گیرند نشان‌دهنده اثرگذاری محفل در همان لحظه خاص است؛ سؤال این است که آیا این اثرگذاری چند روز بعد از پایان محفل همچنان برقرار است؟ شما به عنوان برگزارکننده محافل قرآنی در کشور چه کارهایی را برای افزایش دامنه زمانی این اثرگذاری انجام داده‌اید؟

شاکری: معمولاً به شهرهایی که برای اجرای محفل می‌رویم، مسابقه‌ای بین حاضران برگزار می‌کنیم و از شرکت کنندگان در آن مسابقه می‌خواهیم تا سال بعد یا شش ماه بعد که محفل دیگری در آن مکان برگزار می‌شود، محفوظات خود را افزایش دهند تا مشمول جوایز نفیس‌تر ما شوند. این مورد را در محافل مختلف انجام داده‌ایم و بسیار اثرگذار بوده و اثرگذاری محفل را به همان روز محدود نکرده است. بارها برگزارکنندگان جلسات در شهرهای میزبان محافل گزارش داده‌اند که جلسات آموزشی آنها یک روز پس از اجرای محفل با افزایش چشم‌گیر مخاطب مواجه بوده است و این حضور چشمگیر در طول سال هم ادامه یافته است.
به نظر می‌رسد که محافل قرآنی دچار رهاشدگی شده‌اند، یعنی نظارتی بر آنها وجود ندارد و بیشتر سلیقه‌ای پیش می‌رود، در صورتی که اگر همین محفل با چارچوبی مشخص و آیین‌نامه تدوین‌شده به جلو حرکت کند، می‌تواند اثرگذاری به مراتب بهتری داشته باشد. شما تا چه میزان ورود دستگاه‌های قرآنی به بحث تولیت محافل قرآنی را لازم می‌دانید؟

شاکری:‌ اگر این محافل مردمی باشد قطعاً بهتر خواهد بود،‌ چرا که دست مردم در اجرای بازتر است؛ وقتی بروکراسی وجود نداشته باشد راحت‌تر می‌توان برنامه‌ریزی کرد. با قاریان هم که صحبت می‌کنید، اذعان دارند محافل نسبت به دهه هفتاد و حتی هشتاد افت فاحشی پیدا کرده است. حتی دستگاه‌هایی از جمله سازمان‌های اوقاف و تبلیغات که زمانی محافل متعددی برگزار می‌کردند نیز فعالیت‌های خود را تعطیل کرده یا با به شکل محدودی محافلی را برگزار می‌کنند. در زمان فعلی هم که کرونا شرایط را بسیار پیچیده‌تر کرده است.

همین محافل انس با قرآن را که افت داشته است با قضیه هیئت‌ و عزاداری‌ها مقایسه کنید. در قضیه محرم رئیس سازمان تبلیغات با وزیر بهداشت جلسه گذاشت و با همکاری جامعه مداحان کاری کردند که در محرم پرچم عزاداری‌ها برافراشته بماند. اما در قضیه محافل قرآنی یا ماه مبارک رمضان شاهد شکل‌گیری چنین جریانی نبوده‌ایم که رئیس یک دستگاه برای احیاء محافل قرآنی و فعالیت‌های قرآنی حرکتی انجام دهد. در حالی که مقام معظم رهبری بیشترین توجه را به فعالیت‌های قرآنی دارند و نشانه آن هم بیشترین دیدار با جامعه قرآنی است، به طوری که معظم‌له در طول سال دو بار با جامعه قرآنی دیدار می‌کنند و ساعت‌ها پای تلاوت قاریان می‌نشینند.

در مورد تأثیرگذاری محافل موضوعی که وجود دارد این است که مستمع فارس‌زبان به دلیل مغایرت زبانی امکان بهره‌مندی کمتری دارد و این تأثیرگذاری بر روی او کمتر است و کمتر می‌تواند با محفل ارتباط برقرار کند. به احتمال زیاد شما نیز در محافل اخیر یا قبل‌تر با چنین مشکلی مواجه شده‌اید. برای رفع این مشکل چاره‌اندیشی‌ هم کرده‌اید؟

شاکری: قطعاً همین‌طور است، در بسیاری از محافل مردم عام معنای آیات تلاوت شده را چندان متوجه نمی‌شوند، در برخی جلسات تخصصی نیز این مشکل برخی مواقع وجود دارد. ما همواره تلاش کرده‌ایم با استفاده از توضیحات مجری و یا قاری مقداری از مفاهیم آیات را انتقال دهیم، در محافلی که برگزار می‌کنیم اغلب آیات موضوع‌محور تلاوت می‌شود، ضمن اینکه خود مستمع نیز با خواندن ترجمه قرآنی که جلوی او قرار گرفته است، به بخشی از معنا و مفهوم آیات می‌رسد. در کنار تمام این تمهیدات باید به اعجاز آوایی قرآن نیز اشاره کنم که به اندازه کافی در مستمع نافذ است.

نمونه‌هایی از محافل در کشورهایی همچون بنگلادش و پاکستان برگزار شده که در آنها با اینکه مستمع عرب‌زبان نیست، اما بیشترین همراهی آنها با تلاوت قاری دیده می‌شود که به نظر می‌رسد بیشتر از همین اعجاز لفظی و آوایی نشئت گرفته باشد.

شاکری: اخیراً که به مناطق محروم شهرستان درمیان در مرز افغانستان رفته بودیم اهالی اعلام کردند به خاطر جلوگیری از قاچاق از ۱۰ سال قبل مرز بسته شده است و قاچاقچیان شیوه‌ها و مواد قاچاقی خود را تغییر داده‌اند. وقتی محافل برگزار شد متوجه فطرت پاک اهالی آن دیار شدم، وقتی مستمعین پای تلاوت قرآن می‌نشستند، به خاطر فطرت‌های پاکی که داشتند بسیار آماده تأثیرپذیری بودند. برگزاری محفل در چنین مناطقی باعث می‌شود تا ناهنجاری‌ها و بزه‌کاری کاهش پیدا کند و نوجوانان و جوانان با توجه به فطرت پاکی که دارد به جای گرایش به سمت قاچاق و بزهکاری به سمت قرآن گرایش پیدا کنند.

تا به حال برای برگزاری محافل به سازمان‌ها و نهادها به منظور دریافت حمایت مراجعه‌ کرده‌اید؟ برخوردها عمدتاً به چه صورت بوده است؟

شاکری: تاکنون حمایتی دریافت نشده است.

یعنی مراجعه کرده‌اید و حمایت نشده است؟

شاکری: در محافل اخیر بنیاد علوی برای برگزاری محافل با ما صحبت‌هایی کرد.

منظور از سازمان‌ بیشتر سازمان‌های تخصصی قرآنی همچون سازمان تبلیغات، سازمان اوقاف، شورای عالی قرآن و ... است. شما برای دریافت حمایت به این قبیل نهادها مراجعه‌ کرده‌اید؟

شاکری: مراجعه‌ای برای حمایت به این دستگاه‌ها نداشته‌ام و عمده حمایت‌ دستگاه‌هایی که نام بردید بیشتر بر مباحثی همچون مسابقات تمرکز یافته است. حدود هشت سالی محافل بر زمین گذاشته شده است و دیگر به آن صورت محفلی در کشور نداریم.

وقتی می‌بینیم محافلی با حضور کمتر از ۱۰۰ مستمع برگزار می‌شود، نشان می‌دهد این ذائقه کاملاً تغییر پیدا کرده است. با وجود این، باز هم بسیاری دلیل کاهش مخاطبان محافل قرآنی را مشکلات معیشتی و مواردی از این دست می‌دانند. نظر شما چیست؟

شاکری: پیامبر اکرم(ص) فرموده است: «كَادَ الْفَقْرُ أَنْ يَكُونَ كُفْراً.» قطعاً در تهران که شرایط معیشتی بسیار سخت شده است، می‌بینیم که مساجد از جوانان و نوجوانان خالی شده است، وقتی این مشکل وجود داشته باشد بسیاری از فعالیت‌های فرهنگی مخاطب خود را از دست می‌دهد. بنابراین قطعاً مشکلات اقتصادی در کاهش مخاطبان محافل بی‌تأثیر نیست.

موضوع این است که وقتی خروجی بالایی از مسابقات و جلسات و ... وجود داشته باشد اما زمین بازی‌ای برای این خروجی وجود نداشته باشد، همین باعث بی‌‌انگیزگی در جوانان به سمت قرآن می‌شود. بسیاری از دوستان بودند که هم حافظ و هم قاری بودند اما وقتی دیدند یک قاری پس از ۲۰ سال سختی و مشقت به یک رتبه‌ای می‌رسد و با این رتبه و جایگاه محفل ثابتی ندارد و با مشکلات عدیده‌ای مواجه است، عرصه را ترک کردند.

من قاریان بین‌المللی را می‌شناسم که مشغول کار در تاکسی اینترنتی هستند. نمی‌گویم این شغل بد است اما جایگاه یک قاری بین‌المللی این نیست.

شما در محافل خود تا چه میزان به رفع این مشکل فکر کرده‌اید، یعنی چه تمهیدات و محرک‌های انگیزشی را در نظر گرفته‌اید که با استفاده از آنها مخاطبان بیشتری جذب محفل شوند؟

شاکری: همواره تلاش کرده‌ایم تا در کنار محافل بسته‌های تشویقی نقدی و غیرنقدی برای مخاطبان در نظر بگیریم. در کنار این بسته‌های تشویقی هدف‌گذاری کوتاه‌مدت و بلندمدت نیز در نظر گرفته‌ایم در این هدف‌‌گذاری‌ها برای میزان مشخصی از همراهی مخاطبان جوایز نقدی و غیرنقدی در نظر گرفته شده است، در واقع تلاش کرده‌ایم با این قبیل حمایت‌ها نوجوان‌ها را جذب محافل کنیم. این حمایت‌ها بیشتر از سوی خیرین دریافت می‌شود و هیچ کدام از سازمان‌ها حمایتی نکرده‌اند.

در مورد برگزاری محافل و اثرگذاری آن نظری وجود دارد و آن این است که محافل قرآنی اگر در منظومه‌ای از فعالیت‌ها و خدمات دیگر قرار بگیرد می‌تواند اثرگذار باشد، به عنوان مثال وقتی یک کاروان قرآنی به منطقه محرومی می‌رود و اگر تیم پزشکی، دندانپزشکی، روانشناسی و ... همراه داشته باشد، در آن صورت تأثیرگذاری محفل بیشتر می‌شود. شما تا چه میزان تلاش کرده‌اید تا در محافل برنامه‌ریزی شده خود از این قبیل برنامه‌ها استفاده کنید؟

شاکری: در سفر اخیر در کنار محافل قرآنی خدمات اجتماعی همچون توزیع ماسک و اقلام بهداشتی نیز داشتیم، در روستاها نیز به کودکان وسایل بازی اهدا می‌کردیم که بسیار اثرگذار بود. اگر بخواهیم اقداماتی همچون تیم‌های پزشکی و تخصص‌های مختلف را با کاروان همراه کنیم، به حمایت دستگاه‌ها نیاز داریم. به خصوص در شرایط کرونایی مناطق محروم نیازمند حمایت‌های پزشکی هستند.

با توجه به اینکه مدیران قرآنی در شرایط فعلی دغدغه‌ای در این زمینه ندارند، شکل‌گیری چنین خدماتی در کنار محافل قرآنی امکانپذیر نیست، مگر اینکه به صورت خودجوش و مردمی کارهایی صورت بگیرد، وگرنه مدیران درگیر نامه‌نگاری‌های اداری هستند.

از مباحث مطرح‌شده به این نتیجه می‌رسیم که محافل قرآنی در کشور به حالت رهاشده‌ای درآمده و هیچ متولی خاصی ندارد و افراد براساس سلیقه خود محفلی را برنامه‌ریزی می‌کنند و همه چیز براساس سلیقه پیش می‌رود. در ادامه بر از بین بردن این رهاشدگی تأکید کردید. این رهاشدگی چگونه باید از بین برود؟ آیا برگزارکنندگان باید این کار را انجام دهند یا نهادی باید تولیت کار را برعهده بگیرد؟

شاکری: نیاز به تولیت خاصی ندارد اما به یک حامی که پای کار باشد نیاز دارد. مانند هیئت‌های مذهبی و عزاداری‌های محرم که رئیس سازمان تبلیغات حمایت معنوی کرد و با رایزنی‌هایی که انجام داد توانست پرچم عزاداری‌ها را در ایام کرونا بالا نگه دارد. فعالیت‌های قرآنی و محافل قرآنی نیاز به چنین حمایتی دارد، حتماً نباید یک سازمان باشد حتی می‌تواند یک خیر مردمی و دلسوز قرآنی باشد تا پرچم محافل بالا نگه داشته شود.

در محافل اخیر قرار بود در استان کرمان هم محافلی را با رعایت کامل پروتکل‌های بهداشتی برگزار کنیم، تمام هماهنگی‌ها با مسئولان استانی و شهری به عمل آمده بود اما ستاد کرونا محافل را لغو کرد. اگر یک حامی وجود داشت می‌توانست با قدرت رایزنی خود امکان برگزاری محافل را فراهم کند. یعنی محافل نیاز به سازماندهی دارد اما این سازماندهی حتماً نباید وابسته به یک سازمان باشد.

در پایان اگر نکته خاصی باقی مانده است بفرمایید.

شاکری: در امور فرهنگی هرچیزی که اثرگذار باشد نتایج و خروجی خود را در متن جامعه نشان می‌دهد، مثلاً اگر برای حجاب یا مقوله‌های دیگر هزینه می‌کنیم، باید ببینیم متن جامعه دچار تغییری شده است یا نه، اگر تغییر کند آن کار فرهنگی جواب داده است. طبق اخباری که رسماً اعلام شده شورای توسعه فرهنگ قرآنی تا کنون بودجه‌ بسیار زیادی برای فعالیت‌های قرآنی دریافت کرده است اما خروجی این بودجه در متن جامعه دیده نمی‌شود و هیچ وقت آماری هم ارائه نشده که خروجی این بودجه چه چیزی بوده است. اگر بخش کمی از بودجه‌ سالانه فعالیت‌های قرآنی به مناطق محروم اختصاص داده شود، شاهد رشد بسیار زیاد این مناطق در بحث قرآنی خواهیم بود. اگر مسئولین توضیح دهند که این بودجه کجا می‌رود ممنون خواهیم شد.
24-news.ir/vdcjvaei.uqeyazsffu.html
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما

نرخ طلا و ارز